NGUY CƠ NGỘ ĐỘC KHI LẠM DỤNG THUỐC PARACETAMOL
Paracetamol, hay còn gọi là Acetaminophen, là một loại thuốc giảm đau, hạ sốt cực kỳ phổ biến. Nó có mặt trong hầu hết mọi tủ thuốc gia đình, dễ dàng mua được mà không cần đơn của bác sĩ. Chính vì sự tiện lợi và quen thuộc này mà nhiều người lại chủ quan, vô tình biến một loại thuốc hữu ích thành một nguy cơ tiềm ẩn.
1. Cách sử dụng thuốc Paracetamol
Nên lựa chọn các dạng dùng phù hợp với từng lứa tuổi để mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất. Đặc biệt với trẻ em (lưu ý với trẻ em dưới 2 tuổi nên dùng theo chỉ định của bác sĩ) nên lựa chọn các dạng bột pha uống, dung dịch uống hoặc viên đặt trực tràng khi người bệnh không uống được hoặc nôn trớ nhiều… người lớn có thể sử dụng dạng viên nén, viên nang hay viên sủi …
Một số dạng dùng phổ biến của Paracetamol trên thị trường như: Paracetamol 500mg dạng viên nén hoặc viên nang, Paracetamol 500mg viên sủi; gói bột Paracetamol 80mg, 150mg, 250mg; dung dịch uống Paracetamol 160mg, 250mg; viên đặt Paracetamol 80mg, 150mg, viên đặt Paracetamol 300mg...
|
|
|
Tùy vào từng độ tuổi, cân nặng và tình trạng bệnh để lựa chọn liều dùng thuốc phù hợp, tốt nhất nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.
Liều an toàn được khuyến cáo
Liều Paracetamol thường dùng:
- Ở người lớn từ 0,5 - 1g mỗi 4-6 giờ và không quá 4g/24 giờ. Đặt trực tràng: 0,5 - 1 g/lần, 4 - 6 giờ một lần, tối đa 4 lần/ngày.
- Với trẻ em, liều dùng được tính theo công thức 10-15mg/kg cách nhau 4-6 tiếng và không quá 50-70mg/kg/ 24 giờ.
Uống, đặt trực tràng: Để giảm thiểu nguy cơ quá liều, không nên cho trẻ em quá 5 liều paracetamol để giảm đau hoặc hạ sốt trong vòng 24 giờ.
Nếu dùng vượt qua mức an toàn này thì được xem là quá liều Paracetamol.
Thời gian sử dụng: trong trường hợp giảm đau không nên dùng quá 10 ngày. Nếu quá thời gian trên bạn cần đến gặp bác sĩ để được kiểm tra xem có gặp vấn đề gì không. Lưu ý chỉ được uống thuốc tiếp nếu có sự chỉ định của bác sĩ.
Trường hợp dùng Paracetamol để hạ sốt với thân nhiệt từ 38,5 độ C trở lên cũng không nên dùng quá 3 ngày liên tục. Nếu quá 3 ngày mà chưa có dấu hiệu thuyên giảm bạn nên đến gặp bác sĩ càng sớm càng tốt.
2. Nguyên nhân ngộ độc Paracetamol
Ngộ độc paracetamol thường là do dùng thuốc sai cách. Có hai nguyên nhân chính là dùng thuốc quá liều hoặc dùng cùng lúc nhiều loại thuốc có chứa thành phần paracetamol.
Nhiều loại thuốc như thuốc trị ho, giảm đau và hạ sốt cũng có thể đều chứa Paracetamol nên khi kết hợp các loại thuốc này với nhau, vô tình có thể sử dụng quá liều Paracetamol.
Hay việc dùng Paracetamol một lúc các đường vào cơ thể (ví dụ cho trẻ em sử dụng cả đường uống và đường đặt hậu môn Paracetamol khi sốt) cũng là nguyên nhân gây quá liều, ngộ độc.
Đôi khi nguy cơ ngộ độc cao hơn ngay cả khi chỉ dùng với liều điều trị với các đối tượng : Người nghiện rượu, người sử dụng thuốc lá, bệnh nhân bị bệnh gan, người suy dinh dưỡng, người cao tuổi, người đang sử dụng các thuốc: thuốc chống co giật (carbamazepine, phenobarbital, phenytoin), thuốc chống lao (isoniazid và rifampicin),...
3. Liều gây ngộ độc Paracetamol
Nhiễm độc paracetamol có thể do dùng một liều độc duy nhất, hoặc do uống lặp lại liều lớn paracetamol (ví dụ, 7,5 - 10 g mỗi ngày, trong 1 - 2 ngày), hoặc do uống thuốc dài ngày.
- Trẻ em uống liều cấp từ 120mg/kg- 150mg/kg có thể gây ngộ độc gan.
4. Dấu hiệu ngộ độc Paracetamol
Khi sử dụng paracetamol quá liều và bị ngộ độc Paracetamol, có thể gặp một số dấu hiệu ban đầu như buồn nôn, chán ăn, đau bụng. Buồn nôn, nôn và đau bụng thường xảy ra trong vòng 2 - 3 giờ sau khi uống liều độc của thuốc. Nếu không được điều trị, các triệu chứng sẽ nặng dần lên. Khi bị ngộ độc nặng, ban đầu có thể có kích thích hệ TKTW, kích động và mê sảng. Tiếp theo có thể là ức chế hệ TKTW: sững sờ, hạ thân nhiệt, mệt lả, thở nhanh, nông; mạch nhanh, yếu, không đều, huyết áp thấp và suy tuần hoàn. Trụy mạch do giảm oxy huyết tương đối và do tác dụng ức chế trung tâm, tác dụng này chỉ xảy ra với liều rất lớn. Sốc có thể xảy ra nếu giãn mạch nhiều. Cơn co giật nghẹt thở gây tử vong có thể xảy ra. Thường hôn mê xảy ra trước khi chết đột ngột hoặc sau vài ngày hôn mê.
Dấu hiệu lâm sàng thương tổn gan trở nên rõ rệt trong vòng 2 - 4 ngày sau khi uống liều độc.
Vàng da: Một dấu hiệu ngộ độc paracetamol mà bạn có thể gặp chính là vàng da. Vàng da chính là triệu chứng do suy gan. Gan là cơ quan chịu trách nhiệm chuyển hóa paracetamol. Khi bị ngộ độc paracetamol, gan sẽ bị tổn thương và không thể chuyển hóa paracetamol thành các chất không độc hại. Các chất độc hại này sẽ tích tụ trong máu và gây tổn thương gan.
Suy thận cấp cũng xảy ra ở một số người bệnh, khó tiểu tiện, tiểu ra máu là dấu hiệu của suy thận. Thận là cơ quan chịu trách nhiệm đào thải các chất độc hại ra khỏi cơ thể. Khi bị ngộ độc paracetamol, thận cũng có thể bị tổn thương và không thể đào thải các chất độc hại ra khỏi cơ thể.
5. Cách phòng ngừa ngộ độc paracetamol
- Tuân thủ hướng dẫn: Chỉ sử dụng Paracetamol đúng theo liều quy định, và hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc theo chỉ định của bác sĩ. Không tự ý thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có ý kiến từ bác sĩ điều trị.
- Thông báo với bác sĩ về tình trạng bệnh hiện tại: Nếu bạn có bất kỳ tình trạng y tế nào (như bị bệnh gan hoặc thận, rối loạn đông máu, động kinh,...) hãy thông báo cho bác sĩ trước khi dùng Paracetamol.
- Nếu bạn hoặc một thành viên trong gia đình bị trầm cảm và muốn tự tử: Hãy loại bỏ tất cả thuốc và các chất nguy hiểm ra khỏi nhà.
- Giữ thuốc xa tầm tay trẻ em: Việc làm này sẽ giúp phòng tránh trường hợp trẻ vô tình sử dụng Paracetamol.
- Nếu tự điều trị:
+ Không được sử dụng paracetamol để tự điều trị giảm đau quá 10 ngày ở người lớn hoặc quá 5 ngày ở trẻ em, trừ khi do bác sỹ hướng dẫn.
+ Không được sử dụng paracetamol cho người lớn và trẻ em để tự điều trị sốt cao (39,5 độ) kéo dài trên 3 ngày, hoặc sốt tái đi tái lại trừ khi do bác sỹ hướng dẫn.
Vì đau, sốt như vậy có thể là dấu hiệu của một bệnh lý cần được bác sỹ chẩn đoán nhanh chóng.
Nếu sau khi sử dụng paracetamol và có các triệu chứng nghi ngờ ngộ độc paracetamol: tốt nhất bạn nên đến bệnh viện càng sớm càng tốt.
- Paracetamol là thành phần có trong rất nhiều loại thuốc. Do đó, nếu bạn sử dụng một số loại thuốc cùng nhau có thể vô tình khiến lượng Paracetamol nạp vào cơ thể vượt quá mức cho phép.
Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, bạn cần đọc kỹ thành phần xem sản phẩm đó có chứa Paracetamol hay acetaminophen (hay APAP) không để xác định liều lượng thuốc cho phù hợp.
- Không sử dụng bia rượu trong thời gian uống thuốc Paracetamol vì sẽ làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
Paracetamol là loại thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến, dễ sử dụng và đem lại hiệu quả cao nhưng chúng ta vẫn cần thận trọng trong việc sử dụng thuốc để mang lại kết quả tốt nhất có thể, đồng thời giảm thiểu rủi ro khi sử dụng quá liều, dẫn tới các biến chứng nguy hại cho cơ thể như viêm gan, hoại tử gan, tăng nguy cơ mắc các bệnh về thận.
Tài liệu tham khảo: Dược thư Quốc gia 2022
Tiếng Việt
English
中文

